Slobodna Vojvodina

priredio: Lazar Rotkvarac

(iz knjige ''Vojvođani o Vojvodini'', u izdanju Udruženja Vojvođana iz 1928)

Koreni etničkog čišćenja Vojvodine nakon I Sv. rata

Manjinskog pitanje, od osobite je važnosti za razvoj prilika u Vojvodini prema samom sastavu Njenog stanovništva (okruglo 590.000 Slovena - prema 790.000 ostalih, prema popisu stanovništva od 31.1.1921), i prema istorijskim odnosima između raznih narodnosnih grupa stanovništva Vojvodine.
Moglo se je očekivati, i očekivalo se je na strani Manjina, koje ne stoje u nekoj naročitoj opreci, ni prema državi, ni prema Srbima, već su lojalno prihvatile novo stanje i pokazale punu spremnost za pozitivnu saradnju u državnom životu - očekivalo se, da će manjinska naša politika u Vojvodini poći putem pomirljivosti, putem pridobijanja lojalnih inonarodnih elemenata za užu aktivnu saradnju na sređivanju vojvođanskih prilika u duhu Nacionalne Slobode - Pravičnosti i Pune Građanske Ravnopravnosti.
Takovu je politiku s pravom očekivala i naša nemačka manjina, koja se u svom nacionalnom svesnom delu još u staroj državi bila opredelila za Zajedničku Borbu NA STRANI Srpske, Rumunske i Slovačke manjine za Slobodu Nacionalnog i Prosvetnog Razvitka.

Za takovu se je politiku, dosledno svojim političkim načelima i  slobodoumnom shvatanju, zalagao i veliki borac vojvođanskih Srba, Jaša Tomić - te je tako ušlo u Odluku Velike Narodne Skupštine od 25 Novembra 1918 g. u Novom Sadu, O Ujedinjenju sa Srbijom obećanje NESLOVENSKIM NARODIMA - ''da će im se obezebediti SVAKO PRAVO, KOJE ONI ŽELE, DA KAO MANJINA, OČUVAJU I RAZVIJU SVOJE NARODNO BIĆE''.
Borac i mučenik, kojemu je nacionalna politika bila stvar savesti i čestitosti, stvar ljudskog dostojanstva, istine i pravičnosti, nije ni mogao drugačije, nego da prizna i drugom ona prava, za koja se je sam borio, za sebe i za svoj narod.
Vrlo je slobodumne poglede na pitanje nacionalnih manjina, kao pravi Radikal i narodni čovek imao Stojan Protić.
On se je otvoreno i odlučno izjašnjavao za liberalno i pravično postupanje sa nacionalnim manjinama i smatrao je da je po državni život potrebno postupanje sa nacionalnim manjinama, i smatrao je da je po državni život i potrebno, i korisno, da se manjine zadovolje, naročito u prosvetnom i školskom pogledu.
Oba su ova velika čoveka umrla prerano, i za državu, i za sretno i blagovremeno rešenje pitanja narodnih manjina.
Naša je manjinska politika i pokraj tih razumnih premisa udarila skroz oprečnim putem, i nanela i manjinama, ali važnim i delikatnim državnim interesima ozbiljne štete.
Ja ću napomenuti samo glavne linije te politike NEGACIJE MANJINSKOG PITANJA:
Tretiranje Manjina kao Stranih Elemenatala Manjega Prava i Prepoznavanja Izbornog Prava Manjinama kroz prvih pet godina zajedničkog državnog života, jedino u našoj zemlji, za razliku od svih drugih država naslednika (*Austro-Ugarske)
Političke Persekucije i Nasilni Izbori PROTIV Manjinskih Stranaka, koje su po isteku tih pet godina političkog negiranja manjina morala da uzmu Inicijativu, da bi zastupale Prirodna i Ustavna Prava Manjina - na Slobodan Nacionalni i Prosvetni Razvitak, i dale pobudu za uređenje položaja nacionalnih manjina u državi na osnovu POTPUNE GRAĐANSKE RAVNOPRAVNOSTI.
Nedostojno i Štetno Upravljanje Opštinama po Komesarima kroz skoro punih 10 godina i izigravanje Opštinske Samouprave još i danas.
Neprirodno i Nerazumno Smetanje UPOTREBE MATERINSKOG JEZIKA I U NAJNIŽIM SAMOUPRAVNIM JEDINICAMA.
Onemogućavanje Nacionalnog i Prosvetnog Razvitka Manjina na Neustavnim Podržavljenjem Njihovih Konfesionalnih Škola, svođenjem škola Manjina na paralelene razrede, postavljanjem nastavnika bez obzira na narodnu pripadnost i na poznavanje jezika i kulture Manjine, i istiskivanjem materinskog jezika iz Osnovne nastave, u tolikoj meri, da manjinska deca jedva uče pošteno čitati i pisati na svom jeziku, i da u višim razredima Osnovne škole uopšte nema više nastave na materinskom jeziku.
Rušenje Srednjih Školskih Zavoda naše nemačke manjine, putem nezaslužene, i po duhu Međunarodnog Prava, Apsurdne Politike Represalija protiv vlastitih i lojalnih građana.
Nepoverljiva, tesnogrudna i šikanska Politika prema najnedužnijim i lojalnim društvenim Ustanovama Nacionalnih Manjina u Vojvodini.
Ometavanje Prava i Slobode i Ekonomskog Udruživanja i Kooperacije.
Zanemarenje i čisto čovečijih obzira prema Sirotinji Narodnih Manjina, koja je kroz generacije sedela na velikim posedima i obrađivala ih u službi velikih posednika, a sada joj je, zbog Njene Nacionalne Pripadnosti, Agrarnom Reformom, koja i najbedniju sirotinju Nacionalnih Manjina ISKLJUČUJE, oduzeta mogućnost fizičke egzistencije.
Neravnomerni Poreski Tereti - naročiti pritisak Poreskih Komisija na Pipadnike Narodnih Manjina (i zadnjih dana sam imao slučaj, da je jedna slovenska Opština Oporezovala Porezom na Prihod za godine 1921-1925, na osnovi od 400 kruna čistog prihoda od kat. jutra, oporezovana na osnovi 1200 kruna čistog prihoda?!?)
Očito zapostavljanje ratnih invalida i ratne siročadi Manjina, otežavanje, zavlačenje i zamaranje, kad ovi jadnici traže svoja prava.
U tim i takovim merama ogleda se ta NEGATIVNA MANJINSKA POLITKA.
Da li Ona s obzirom na psihološko dejstvo na Mase Narodnih Manjina može da vodi dobrome, to prepuštam oceni Javnosti, i Nepristrasne, Politički Nezatrovane Omladine.
Njen još nesputani Idealizam, Njen Smisao za Slobodu i Pravičnost, kao Opšte Čovečanske Ideale, moći će da oceni, koji je od ta dva puta bolji - i kojim će se putem pre, sigurnije i trajnije doći do pouzdane stabilizacije Političkih prilika u Vojvodini; da li putem dosadašnje naše negativne manjinske politike, ili putem koji su pokazali veliki borci i rodoljubi, Jaša Tomić i Stojan Protić.


Dr. Stevan Kraft, narodni poslanik