("Slobodna Vojvodina")
Decenija propasti Vojvodine 1989-2000
Nakon puča sprovedenog po nalogu Slobodana Miloševića, koji je kasnije ozvaničen Ustavom i zakonima, počinje ekonomska propast Vojvodine.
Do 2000 godine, Vojvodina je ostala sa 53% kapitala u odnosu na 1989 godinu.
Precizne podatke o ekonomskom propadanju Vojvodine u periodu od 1989-2000 godine sakupila je i u "Dokumentu o Vojvodini" objavila organizacija V-21. U timu koji je pripremio ovaj dokument ucestvovali su: Bosko Petrov, Jon Srbovan, Miroslav Francuski, Sredoje Erdeljan,Zivan Marelj i Todor Gajinov.
Tako je u "Dokumentu o Vojvodini" navedeno, da je, u periodu od 1990-2000 godine IZGUBLJENO VIŠE OD 70% DRUŠTVENOG KAPITALA U VOJVODINI - odnosno po jednom zaposlenom oko 10.500 dolara, dok je po svakom zaposlenom gradjaninu u Vojvodini, od 1990-2000 - nestalo oko 16.000 dolara imovine.
Društveni proizvod Vojvodine, 1989 je iznosio 6.095 milijardi dolara (3.100 dolara po stanovniku), da bi do 1999 skliznuo na 2.534 milijarde (1.269 dolara po stanovniku).
Za samo 10 godina, Vojvodina je izgubila 58.43% svog DP (1.831 dolar po stanovniku), dok je kumulirani gubitak, čak uz pretpostavku izostanka ekonomskog rasta, dostigao astronomskih - 27.68 milijardi dolara!
Kako ukazuje V-21, u tom 10-godisnjem periodu - svaka porodica u Vojvodini, koja je imala 2 zaposlena člana - izgubila stan od 40m kvadratnih, ako se uzme u obzir da je svaki zaposleni za to vreme izgubio 16.000 dolara.
Istovremeno, u Vojvodini je u odnosu na broj stanovnika izgrađeno 5 x manje stanova nego u ostalim delovima Srbije.
Zanimljivo je i to - da je naplativost poreza u Vojvodini, tokom 2000 godine, bila - 75.5% - a u ostatku Srbije - svega 34.75%.
Pored pomenutih ekonomskih pokazatelja, dolazak Miloševića na vlast, praćen je smenom - 37.000 - vojvođanskih funkcionera.
Smenjeno je 8.000 uspesnih vojvođanskih menadzera preduzeca, i to se moze smatrati početkom kraha nekad uspešne vojvođanske privrede.
Slovenija danas ima 6 x veci Društveni Proizvod od Vojvodine.
Stopa nezaposlenosti u Vojvodini je sa 9% narasla na 28% - a zatvoreno je gotovo 200.000 radnih mesta.
Gotovo 25% stanovništva u Vojvodini danas živi na samoj ivici siromaštva - a 7% u totalnoj bedi.
Bruto - nacionalni dohodak u Vojvodini je danas za oko 35% veci nego u centralnoj Srbiji - ali su prosečne plate i penzije - niže.
Da se kojim slucajem nije dogodila "jogurt revolucija", vec da je sprovedena tranzicija slična onoj u Sloveniji, procene stručnjaka su da bi Društveni Proizvod danas u Vojvodini iznosio 16.000 dolara po glavi stanovnika - stopa nezaposlenosti izmedju 6-8%, a direktne strane investicije bile bi nešto manje nego u Sloveniji.
Sredinom 90-tih godina, bili bi završeni radovi na autoputu Horgoš-Beograd, a putna mreža bi bila na nivou evropskih.
Od novca koji je u tom periodu otet Vojvodini - moglo je da se izgradi 3.000 savremenih, opremljenih, škola i predškolskih ustanova - 500 kompletno opremljenih zdravstvenih ustanova, a naša poljoprivreda bi bila konkurentna i uspešna.
Pljacka i posle 2000 godine
U vreme SFRJ, Vojvodina je proizvodila 64% trzišnih viškova pšenice - 73% kukuruza - 72% šećerne repe - 84% suncokreta i soje - 47% utovljenih svinja.
Danas vojvođanski seljak više ne moze da živi od svog rada i vozi traktor koji je prosečno star između 16-19 godina.
Propast Poljoprivrede pogodila je i nauku i struku - a u Vojvodini na posao čeka više od 1000 agronoma i skoro 7.000 nezaposlenih poljoprivrednih tehničara.
Poreska pljačka Vojvodine je nastavljena i nakon 5. Oktobra 2000 godine.
Godine 2002 procenat para koji se vratio Nišu - bio je duplo veći od procenta koji se vratio Novom Sadu - a procenat koji se vratio Kragujevcu - bio je 7.5 x veći od onog koji se vratio Subotici!
Vojvođanska preduzeća koja su privatizovana na tenderima i aukcijama od 2002 do 2006 prodata su za ukupno 31 milijardu dinara.
U Vojvođanski budžet nije stigla ni 1/3 tog novca - iako Vojvodini po važecim propisima pripada 50% zarade ostvarene prilikom prodaje preduzeća na njenoj teritoriji.
Poslednji direktor vojvođanskih železnica i stručnjak za saobraćaj, Gerhard Burbah, u više navrata je na okruglim stolovima i u medijima objašnjavao kako je putna mreža Vojvodine, od gubitka autonomije do danas, uništena i zapuštena.
Kao ilustracija stanja železnice u Vojvodini, kojom se upravlja iz Beograda, Burbah je naveo da je 1926 godine, brzi voz od Beograda do Subotice, stizao za 3 sata i 15 minuta - a da danas tu relaciju prelazi za 3 sata i 8 minuta.
Burbah je često podsećao i kako je pocetkom 90-tih bilo slučajeva da je imovine pokrajinske železnice i fizički odnošena u Srbiju - kao na primer - kada je iz Subotice odneta oprema za elektrifikaciju pruge u Čačak i Požegu.
"Recimo, odneto je oko 100 km visokonaponske električne mreže koja je bila pripremljena za elektrifikaciju pravca Subotica - Sombor - Bogojevo, neznano kuda je odneto 30 km potpuno novih šina koje su bile tek privremeno položene za rekonstrukciju pravca V. Miloševo - Novi Bečej.
"Mrak" je pojeo i kompjuterske sisteme iz Subotice i Novog Sada.
"Odvučeno je, bez ikakve evidencije i mogućnosti da se vrate - na stotine vagona i lokomotiva, sve što je bilo novo i valjano" - naveo je izmedju ostalog Burbah.
ŽTO Novi Sad koja je brojala 15.000 radnika, bila je poslednje godine pred preuzimanje, po rezultatima privredjivanja, rame uz rame sa Ljubljanom.
Burbah ističe da je vojvođanska železnica po 4 kriterijuma bila najuspešnija u nekadašnjoj Jugoslaviji (SFRJ), najmanje zaposlenih po kilometru pruge, najmanje administracije, najveći ostvareni rad po km pruge i najmanju kreditnu zaduženost. Svega 15% prihoda su bile dotacije države, prevashodno zbog ubrzanih investicija.
Svake godine bilo 25.000 telefonskih priključaka
Pocetkom 80-tih godina Združeno PTT preduzeće Vojvodine koordiniralo je rad radnih organizacija na teritoriji Vojvodine - Novi Sad, Sombor, Subotica, Zrenjanin, Pančevo, Sremska Mitrovica i Kikinda.
Sva osnovna PTT sredstva na teritoriji radne organizacije su pripadala toj radnoj organizaciji, kao i svi ostvareni prihodi po bilo kom osnovu.
Tranzitna centrala u Novom Sadu i veze za tranzitnim centralama Jugoslavije i međunarodnom centralom su bila osnovna sredstva preduzeća Novi Sad, dok je međunarodna centrala bilo osnovno sredstvo preduzeća Beograd.
Kao primer teritorijalne pripadnosti, može se uzeti koaksijalni kabel Beograd-Novi Sad, koji je do Batajnice bio osnovno sredstvo preduzeća Beograd, a od Batajnice osnovno sredstvo preduzeća Novi Sad.
U tom periodu, Vojvodina je po razvijenosti telefonskog saobraćaja bila na nivou Hrvatske i Slovenije, i već je polako ulazila u red oblasti sa srednje razvijenim saobraćajem u Evropi.
Prosečno je godisnje instalirano vise od 25.000 priključaka, po tada najvišim standardima.
Formiranjem Javnog PTT preduzeća "Srbija" sva osnovna sredstva prelaze u njeno vlasništvo, dok vojvođanske PTT organizacije nemaju više nikakvog uticaja, pa čak ni uvid u rad PTT "Srbija".
Devastirana i vojvodjanska vodoprivreda
Ekspert za vodoprivredu, prof. dr. Žarko Milošev je 2007 u listu "Danas" objasnio kako je, od gubitka autonomije, devastirana i vojvođanska vodoprivreda.
Prvenstveno je, kako je naveo, usled gotovo 2 decenije stare nebrige doslo do smanjivanja funkcionalnosti nasipa i kanala.
"Vojvodina je sve to ranije radila, gradila i održavala svojim sredstvima. Samo je u izgradnji hidrosistema DTD bilo i sredstava iz drugih izvora. Nakon poplave 1965, vojvođanska vlast je posvetila veliku pažnju vodoprivrednim sistemima i objektima", istakao je Milošev.
Šta je ostalo od autonomije?
U oktobru 2000 godine, konacno je srušen rezim Slobodana Miloševića, međutim, glavne poluge vlasti tog režima do danas ostaju netaknute.
Todor Gajinov upozorava kako je Ustav Republike Srbije iz 2006 zadržao sve bitne karakteristike vlasti Miloševićeve "crveno-crne" koalicije.
Novim Ustavom Srbija je samo prividno i formalno decentralizovana, jer su organizacija države i upravljanje materijalnim dobrima i dalje centralizovani u rukama državne vlasti Republike.
Ni novi zakoni organizacije Republike i o lokalnoj samoupravi ne obezbeđuju decentralizaciju odlučivanja i upravljanja materijalnim dobrima, jer će to, navodno, biti učinjeno nekim budućim zakonima, kada ih bude - i AKO ih bude.
Ja bih prepravio taj naslov u 1918-2009 vek propadanja Vojvodine.